خانه / آموزش / عسل در قرآن، روایات و تاریخ

عسل در قرآن، روایات و تاریخ

پرورش زنبورعسل به لیس : جایگاه عسل در قرآن، روایات و تاریخ

 

عسل واژه ای عربی است که به فارسی آن را انگبین گویند و آن عبارت از مادۀ شیرینی است که توسط زنبور عسل از شهد گلهای گیاهان جمع آوری وپس از تغییرات لازم در سلول های مومی، شانه های کندو ذخیره میشود. در تعریف جامع تری از عسل که در سال ۱۹۰۶ در آمریکا ارائه شده است، عسل را عبارت از ترشح مواد قندی درختان و شهد گل گیاهان دانسته اند که توسط زنبوران عسل جمع آوری و تغییر می یابد ودرون سلول های قاب ذخیره می شود.عسل محصول غذایی مفیدو اکسیری پرارزش است که از قرن ها پیش به عنوان عالی ترین و مقوی ترین غذاها شناخته شده و همچنین به واسطۀ ویژگی های شفابخش خود به عنوان دارو و درمان اکثر بیماری ها در بین تمام ملل کاربرد داشته است.از نگاهی دیگر، عسل یکی از هدیه های ارزنده و پرارزش طبیعت است که قرآن کریم از آن به عنوان «فیه شفاء للناس»(شفای مردم در آن است) یاد می کند. پیامبر گرامی اسلام صلّی الله علیه و آله و سلّم و ائمه معصومین علیهم السلام نیز در زمان حیات خویش بنا به روایات و احادیث متعدد از آن استفاده می نمودند و خواص شفا بخش آن را در درمان انواع بیماری ها یادآور شده اند.

تردیدی نیست که اهمیت عسل در طب قدیم به مراتب بیشتر از حال حاضر بوده است. ابوعلی سینا، فیلسوف وبزرگترین شخصیت پزشکی ایرانی، هزار سال پیش در کتاب قانون خود، نخسه های زیادی بر پایۀ عسل و موم تجویز می کرد و همچنین بقراط حکیم، پدر پزشکی وبنیان گذار طبی یونانی، حدود ۲۵۰۰سال پیش در مورد اهمیت عسل چنین بیان داشته است: «هر دارویی نیز از مواد غذایی درست می شود و متقابلاً هر غذایی نیز جانشین دارو می گردد. عسل به این هر دو شرط جوابگوست.» او به مقدار زیادی از عسل استفاده می کرده و در درمان اکثر بیماریها، از جمله زخمهاعسل تجویز می نموده است.

باستان شناسان معتقدند قبایل بدوی با جمع آوری عسل آشنا بودند. عده ای در برداشت عسل از وسایل دودکننده استفاده می کرده اند و عده ای برای داشتن عسل از لانه هایی که در صخره های تیز و مرتفع سنگی و در دره های عمیق قرار گرفته اند، جان خود را به خطر انداخته اند. در بعضی از قبایل افرادی به طور منظم تنۀ تو خالی درختان را بررسی و آن ها را برای برداشت عسل علامت گذاری میکردند. عسل در زندگی روحانی، اجتماعی واقتصادی مصریان باستان نیز نقش مهمی بازی می کرده است. از حکاکی های به جا مانده در پرستشگاه ها و دخمه های مردگان چنین بر می آید که عسل در آن روزگار اهمیت ملی زیاد داشته است.

حتما بخوانید :  ملکه خالص یا هیبرید کدام بهتر است؟

درپاپیروس ها  به اهمیت دارویی عسل اشاره شده و در بیشتر دارو ها مقداری شیر و عسل به کار می رفته است. مصریان قدیم از نوعی نوشاب که از جو، عسل و گندم تهیه می شده است، به مقدار زیاد استفاده می کردند، زیرا الکل در دسترس آنها نبود. کتاب مذهبی یهودیان از سرزمین موعود چنین یاد می کند که در آن نهرهایی از عسل و شیر جاری است.

behlis.ir

در کتاب انجیل مسیحیان از عسل به عنوان مظهرفراوانی و نعمت یاد شده و در طومار بحرالمیت نیز از عسل نام برده شده است، ولی از زنبورداری اثری نیست. در یونان باستان نیز عسل یکی از هدایای گرانبهای طبیعت انگاشته می شد. یونانیان چنین می پنداشتند خدایان چون خوراک بهشتی می خورند، فناناپذیر و ابدی گشته اند. آن ها تصور می کردند عسل یکی از اجزای مهم این خوراک بهشتی است.

به طور کلی، زنبور عسل همواره در طول تاریخ مورد احترام بشر بوده است. در تمام کتاب های آسمانی مانند قرآن کریم و کتاب مقدس، در نوشته های قدیمی یونان و روم، افسانه های کهن قوم اسلاو، کتاب مقدس هندوان و… از زنبور عسل به عنوان یک حشرۀ مفید و پرکار و از عسل به عنوان ماده ای نیروزا و شفابخش یاد شده و انجیل وعسل را مظهر فراوانی و نعمت دانسته است. در قرآن کریم نیز عسل به عنوان موهبت الهی و شفابخش یاد شده و حتی یک سوره به نام زنبور عسل (نحل) اختصاص یافته است:

« وَ أَوْحى‏ رَبُّکَ إِلَى النَّحْلِ آن اتَّخِذی مِنَ الْجِبالِ بُیُوتاً وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمَّا یَعْرِشُونَ(۶۸) ثُمَّ کُلی‏ مِنْ کُلِّ الثَّمَراتِ فَاسْلُکی‏ سُبُلَ رَبِّکِ ذُلُلاً یَخْرُجُ مِنْ بُطُونِها شَرابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُهُ فیهِ شِفاءٌ لِلنَّاسِ آن فی‏ ذلِکَ لَآیَةً لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ (۶۹) »

پروردگار تو به زنبور عسل وحی [الهام غریزی]کرد که از پاره ای کوه ها و از برخی درختان و از آنچه داربست [و چفته سازی] می کنند خانه هایی برای خود درست کن. سپس از همه میوه ها بخور و راههای پروردگارترا فرمانبردارانه بپوی[آنگاه] از درون [شکم] آن شهدی که به رنگ های گوناگون است بیرون می آید در آن برای مردم درمانی است راستی در این [زندگی زنبورداران] برای مردمی که تفکر می کنند نشانه [قدرت الهی] است.

حتما بخوانید :  تهیه شناسنامه برای کندو

پیامها:

۱٫یکی از مأموریت های زنبور عسل تلاش و حرکت و انتخاب مسکن بر اساس غریزه ای است که خداونددر نهاد او قرار داده است: به طور کلی، رفتار حیوانات طبق فرمان الهی است که به صورت طبیعی و غریزی است (ثمَّ کُلی…).

۲٫ نه تنها انتخاب مسکن و غذای حیوانات با هدایت الهی است، بلکه همه کارهای آنها راهی است که خداوند پیش رویشان گذاشته است (سُبُلَ رَبِّکَ…)

۳٫ در این آیات و آیۀ ۶۶ سوره نحل، خداوندبه دو مایۀ حیاتی و نوشیدنی که از حیوانات به دست می آید، اشاره کرده است: یکی شیر و دیگری عسل.

۴٫ در آیۀ ۶۷ این سوره نیر آمده است که انسان از میوه ها، نوشیدنی مست کننده می سازد(تَتَّخذون مِنٛهُ سُکٛراً…)، ولی حیوان از گل ها و میو ه ها عسل شفابخش می سازد.

۵٫در این آیه خداوند به زنبور عسل دستور خوردن می دهد، خوردنی ای همراه با هدف و مسئولیت. عسل، عصارۀ انواع میوه هاست (کُلی مِنٛ کُلِّ الثَمَراتِ…)

۶٫اعجازخلقت این است که یک کارخانۀ عسل سازی در شکم حیوانی کوچک قرار داده شده است(یَخرُجَ مِن بُطونِها…)

۷٫ عسل طبیعی به رنگ های مختلفی است (مُختَلِفاً الوانُهُ…)

۸٫ در گیاهان و گل ها، خواصی درمانی است که از طریق عسل دردهای ما را درمان می کند.«فیهِ شِفاءٌ لِلنّاسِ»

(نا گفته پیداست که عسل، شفای همۀ دردها نیست، بنابراین به صورت نکره «شفاءٌ»آمده است).

۹٫ جالب اینکه دانشمندان  از طریق تجربه به این حقیقت رسیده اند که زنبور هنگام ساختن عسل آن چنان ماهرانه عمل می کند که خواص درمانی ودارویی گیاهان کاملاً محفوظ می ماند و به عسل منتقل می شود.

۱۰٫ خانه سازی، موم سازی و عسل سازی در کنار زهرسازی، توسط حیوان کوچکی مثل زنبور از نشانه های قدرت الهیاست.«لَآیَة…»

با توجه به این آیه عسل های گوناگون با خواص گوناگونی وجود دارد؛ مثل عسل گلسرخ، عسل گون، عسل اکالیپتوس، عسل بهاره و… . براساس نتایج پژوهشگران، بهترین نوع عسل آن است که از شهد گلهای فراوان به دست آید. خداوند متعال در این آیه، با عبارت«مِنٛ کُلِّ الثَّمَراتِ»به این نکته اشارۀ مستقیم دارد.

۱۱٫ رنگ عسل بر حسب آنکه زنبور بر چه گل و میوه ای نشسته و از آن استفاده کرده، متفاوت است. رنگ عسل از بی رنگ تا زرد روشن، کهربایی قرمز و تیره، قهوه ای تیره، سفید، خرمایی و گاهی مایل به سیاه متغییر است. عسل های سبز وآبی نیز دیده شده است. تنوع رنگ ها علاوه بر اینکه گویای تنوع سرچشمه های به دست آوردن آن است، تنوعی برای ذوق ها و سلیقه ها به شمار می رود؛ زیرا امروزه ثابت شده است که رنگ غذا درتحریک اشتهای انسان مؤثر است. خداوند در این آیه، این نکته را با عبارت«شَرابٌ مُخٛتَلِفٌ ألٛوانُهُ»بیان کرده است.

حتما بخوانید :  نکات مهم در اولین بازدید بهاری کندوها

۱۲٫خداوند در این آیه، عسل را برای انسان ها (للنّاس) معرفی می کند. برای یک کندوی چند هزار نفری در تمام مدت سال تنها چند کیلو عسل کفایت می کند و هر زنبور عسل برای رفع گرسنگی اش کافی است روی دو یا سه گل بنشیند، در حالی که هر ساعت به طور متوسط روی دویست و پنجاه گل می نشیند و ۴ کیلومتر راه می پیماید. زنبورها در مدت کوتاه عمرشان چندین برابرغذای مورد نیاز خود را در کندو ذخیره می کنند. اگر باز هم به منابع قندی و شهد گل دسترسی یابند، دوباره آن ها را ذخیره خواهند کرد؛ چون آن ها تنها برای خود عسل تولید نمی کنند، بلکه برای سلامتی همه انسانها تلاش می کنند.

۱۳٫تمام این درس ها و عبرت ها برای کسانی است که اهل فکر و اندیشه باشند «لِقَومٍ یَتَفکَّرونَ»، و گرنه افرادی هستند که در تمام عمر از عسل استفاده می کنند، ولی حاضر به چند دقیقه تفکر دربارۀ آن نیستند. خداوند متعال، عسل را برای مردم شفا می داند و این امر را نشانۀ روشنی برای اندیشمندان می شمارد:

فیهَ شِفاءُ لِلنَّاسِ آن فِی ذلِکَ لَایَةً لِقَومٍ یَتَفَکَّرونَ.

امامان معصوم علیه السّلام نیز در روایت های گوناگون، ارزش غذایی و خواص دارویی زیادی برای عسل بیان کرده اند. ازامام صادق علیه السّلام نقل شده است که پیامبر اسلام صلّی الله علیه و آله و سلّم بسیار به عسل علاقه داشتند وفرموده اند:

عَلَیکَم بِالشِّفاءِ مِن العَسَلِ وَالقرآن

بحارالانوار، ج ۶۳، ص

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شدبخش های مورد نیاز علامت گذاری شده است *

*