خانه / آموزش / کنه واروا و روش های تشخیص میزان آلودگی کلنی

کنه واروا و روش های تشخیص میزان آلودگی کلنی

بیماری واروازیس – کنه وارواfig-055

            کنه واروا روی بدن زنبور کارگر

مقدمه:

واروا اولین بار توسط جاکوبسون در سال ۱۹۰۴ در جزایر جاوای اندونزی بر روی زنبور عسل هندی Apis ceranaمشاهده شد. بین این انگل و این زنبور از مدت های مدید، همزیستی بوده است.واروا در سال ۱۹۶۴ در زنبور عسل اروپایی دیده شد. از آن زمان انگل با سرعت سرسام آور منتشر شد و واروا در میزبان جدید با هیچ مانعی برای رشد خود برخورد نکرد.

اگر زیست شناسی زنبور عسل اروپایی و زنبور عسل هندی مقایسه شود این توسعه برق آسا قابل توجیه خواهد بود:در زنبور عسل هندی(دوره تکاملی ۱۷ روز ) واروا نمی تواند  جز در شفیره های نر تکثیر نماید. زمان بسته ماندن درب شفیره های کارگر در این زنبور خیلی کوتاه بوده و اجازه نمیدهد سیکل توسعه انگل کامل شود. در زنبور عسل هندی ، رفتار جوریدن یا پاک سازی فعال شده است. زنبور با خود جوری انگل را از خود دور میکند یا با دیگر جوری به زنبورآلوده دیگر کمک می نماید. در عرض دو دقیقه زنبور عسل هندی۹۰% انگل ها را از خود دور کرده و این رفتار در زنبور عسل اروپایی وجود ندارد. با ترشح بزاق واروا در همولنف زنبور بالغ، رفتار خود جوری فعال می شود. رفتار جوریدن شفیره ها با تحریک قوه بینایی یا بویایی در زنبوران پرستارفعال میشود.

 بطورمیانگین میزان درجه حرارت حجره های شفیره در زنبور عسل هندی ۳۸ درجه سانتی گراد است ، درحالیکه درجه حرارت مناسب برای تکثیر واروا بسته به درجه محیط بین۲٫۳۴-۳.٫۳۱ درجه سانتی گراد است. میزان هورمون جوانی در نزد زنبور عسل هندی خیلی کمتر از زنبور عسل اروپایی است و تولید مثل انگل را محدود می نماید، این هورمون عامل تنظیم رشد تخمدانها در واروای ماده جوان میباشد.

غریزه نظافت گری زنبور عسل اروپایی نسبت به زنبور عسل هندی از رشد کمتری برخوردار است از اینروست که در زنبور عسل هندی شفیره های آلوده و تلف شده در داخل حجره ها نقش تله را برای انگل دارند.از سال ۱۹۶۴، انگل در اغلب مناطق دنیا بجز چند منطقه که فعلاً آلوده نیستند، شروع به گسترش نموده و باعث تلفات در تعداد زیادی از کلنی ها شده است.عامل بیماری جربی بنام واروا می باشد که دارای دو جنس است. جنس نر، و جنس ماده که عامل انتشار آلودگی است. جنس ماده علاوه بر بالغین  بر روی شفیره ها دیده می شود و جنس نر فقط بر روی شفیره ها یافت می شود.واروای ماده بیضوی شکل و شبیه خرچنگ کوچک میباشد و ۱٫۱ میلی متر طول و ۶٫۱ میلی متر پهنا دارد. قسمت پشتی از یک مجموعه صفحه که به هم وصل شده اند پوشیده شده است.

واروای نر، از نظر شکل با ماده تفاوت داشته ، شکل آن گرد (قطر ۰٫۸ میلیمتر) و رنگ آن سفید است. بدنی نرم داشته و شیارهایی بر روی پشت دارد، گوشه گیر بوده، تغذیه نمیکند یا از بقایای غذایی استفاده میکند. چهار جفت پای او بطرف جلو کشیده شده است. بجز داخل حجرات آن را نمیتوان دید و زندگی میکند تا تولید مثل نماید.

 

مراحل تکاملی واروا:

 تخم: بیضوی و حدود ۵٫۰ میلی متر به رنگ سفید کمرنگ.

پیش لاروی: فرم غیر فعال، بی حرکت و خیلی مقاوم.

لاروی: بعد از پوست اندازی از مرحله پیش لاروی ،وارد مرحله لاروی میشود، در این مرحله نه می تواند  تغذیه کند و نه حرکت نماید دارای شش پا است.پیش لاروی فرم غیر فعال، بی حرکت و خیلی مقاوم.

پیش شفیره ای:بعد از مرحله لاروی و پوست اندازی پیش شفیره ظاهر شده، به رنگ سفید و دارای چهار جفت پا میباشد.این پروتونف یا پیش شفیره حرکت نمیکند یا خیلی کم با استفاده از پنجه ها، اما میتوانند کوتیکول را سوراخ کرده و از همولنف تغذیه کند.

بسته به جنس شکل آن تغییر کرده در ماده بیضوی شکل بوده، به رنگ سفید و پاها بطرف جلو کشید شده و تغذیه میکند. و در نر مثلثی شکل یا گرد و دارای شیار پشتی است.

 تغذیه:

واروای ماده از همولنف لارو و شفیره ها و زنبوران بالغ تغذیه مینماید. محققین مختلف مقادیری برای میزان همولنف جذب شده قایل شده اند که بسته به وضعیت جرب در دوره سال تفاوت میکند. واروای ماده (وزن ۰٫۳ میلی گرم ) دو ساعت تمام تغذیه میکند و۰٫۱ میلی گرم افزایش وزن پیدا میکند.

 محل انگل واروا:

 در داخل کلنی انگل واروای ماده روی زنبوران بالغ بزرگتر از ۲ روز، ترجیحاً زنبوران پرستار است. در مناطقی که جذب همولنف(همان خون زنبور است) میسر است یعنی در محل غشاء بین قطعات بدنی زنبور یا حلقه های شکمی_ پشتی یا بین مفاصل سینه و شکم یا سرو سینه یا پاها یک یا چند انگل میتوانند حضور داشته باشند.انگل، زنبوران شهدآور را از دیگر زنبوران از طریق ترشح فرمون نازانوف که بر اساس سن زنبور ترشح میشود شناسایی میکند. زمانیکه ماده ها تغذیه نمیکنند، ترجیحاً جای آنها روی سینه میباشد تعداد واروا های که روی سینه میروند نسبت به درجه حرارت محیط حالت معکوس دارد و در ۲۸ درجه سانتی گراد حداقل است.تجارب نشان میدهد که ۴۲% واروا ها، درجه حرارت سلولهای شفیره های نر (۳۴-۳۰درجه سانتی گراد) را ترجیح میدهند و ۱۹% درجه حرارت سلولهای شفیره کارگر (۳۶-۳۴ درجه سانتی گراد) را بر می گزینند.وجود سلولهای ملکه ، واروا های ماده را جذب میکند.در شرایط آلودگی شدید واروا ها را میتوان داخل سلولهای در باز بیشتر از سه روزه و ۲ تا ۳% موارد داخل سلولهای ملکه یافت . واروا های نر را بجز در سلولهای دربسته نر یا کارگر نمیتوان یافت.

دوره زندگی انگل:

 

 مطالعات زیادی برای شناخت مراحل زندگی واروا انجام شده ولی تا کنون این مراحل کاملاًََ شناخته نشده است دوره زندگی واروا با دوره زندگی زنبوران کارگر یا نر در مرحله شفیرگی، بستگی دارد.

واروای ماده بارور، قبل از بسته شدن درب سلول وارد آن شده داخل ژله مخفی میگردد، بعد درب حجره بسته میشود. واروا ابتدا از غذای لارو (ژله) و پس از تمام شدن آن از همولنف لارو استفاده نموده سپس شروع به تخمگذاری می نماید.به فاصله هر ۲۴ ساعت یک تخم و بین ۲ تا ۸ تخم گذاشته میشود. بر اساس تحقیقات انجام شده اولین تخم به واروای ماده و دومین به واروای نر تبدیل میشود و تخم بعدی دو مرتبه ماده میباشد.لارو از تخم خارج شده نه می تواند  تغذیه کند و نه حرکت نماید دارای شش پا است، بعد از ۴۸ ساعت تبدیل به پیش شفیره می شود. لبه های آن گرد و با مشکل از نر که مثلثی تر است قابل تشخیص است. بعد از تغذیه بر روی لارو به شفیره تبدیل می شود . سرعت گذراندن وضعیت شفیره ای در واروا به شرایط آب و هوایی ایده آل بستگی دارد. حداقل دوره تخم تا شفیره برای ماده سه روز است. سه روز بعد با آخرین پوست اندازی بالغ میشود. حدوداًَََ ۲۴ ساعت بعد داخل حجره سر بسته جفتگیری می کند.

نر بعد از جفتگیری در داخل سلول تلف شده و ماده از سلول خارج تا سیکل ادامه یابد. دوره تکاملی واروای ماده از تخم تا بلوغ ۸ تا ۹ روز است.یک ماده تخم گذار می تواند  چند دوره تخمگذاری نماید. بیش از ۵۰% ماده ها سه دوره تخمگذاری دارند. برخی تا هفت دوره و تا سی تخم می گذارند.یک ماده باکره می تواند  از حجره خارج شود، این ماده بعد از گذراندن یک دوره روی زنبور بالغ، وارد حجره میشود یک تخم می گذارد که تبدیل به واروای نر میشود. فقط ماده های جوان مستعد باروری هستند. مشخص شده که ماده های باکره بارور شده، قبل از شروع دوره تخمگذاری، بایستی حدود پنج روز را روی زنبوران بالغ بگذرانند تا از نظر جنسی بالغ شوند. این بلوغ جنسی از طریق بهره گیری از هورمون جوانی بدست می آید.

ارقام حاصله از شیوه رشد و تکثیر واروا از یک سیستم دقیق حکایت میکند و نشانگر تعادل در جمعیت واروا میباشد. همانگونه که دوره زندگی زنبور بسته به شرایط تفاوت میکند و در زمستان، خشکی، کم غذایی، افزایش و در شرایط آب و هوایی و فعالیت زیاد کاهش می یابد، دوره زندگی واروا نیز ثابت نیست، هماهنگ با شرایط منطقه ، فصل و آب و هوا افزایش یا کاهش نشان می دهد.

حضور انگل در داخل حجره بر دوره شفیره سر بسته تأثیر گذاشته و آنرا طولانی میکند. درصد تولید مثل واروا بسته به گونه زنبور تفاوت میکند و از طرفی به تعداد زنبور پرستار بستگی دارد(اهمیت هورمون جوانی).دوره زندگی واروای ماده در داخل کلنی در تابستان ۲ تا ۳ ماه و در زمستان شش ماه است. خارج از میزبان، این دوره بسته به شرایط آب و هوایی فرق میکند و در شرایط خوب از هفت تا نه روز میباشد. در شفیره هایی که در درجه حرارت محیط قرار گیرند واروای ماده تا ۱۵ روز زنده مانده است.

واروا یکی از بیماریهای زنبوران عسل است که در هر شرایطی به تنهایی یا با حضور عوامل بیماریزا با سرعت منتشر می شود ، بدون اینکه بهبودی یابد. اثر بیماریزایی واروا روی زنبوران بالغ و شفیره ها ظاهرمیشود.

 

 علایم در کندو:

اولین مشکل و جزء لاینفک این آلودگی عدم ظهور علایم در شروع آلودگی است.بر حسب میزان آلودگی، فصل ،شرایط آب و هوایی، روش های پرورش و سایر آلودگیها، علایم با شدت کم و بیش ظاهر میشوند.در اوایل آلودگی زنبوردار حتی برای پیشگیری، نگرانی ندارد. فقط بعدها که فشار انگل افزایش یافت، علایم بروز میکند و زنبور دار مطلع می شود.

علایم در جلوی کلنی:

زنبوران تلف شده زنبوران و شفیره های ناقص.

لاروهای تازه جلوی تخته پرواز .
زنبوران افتاده روی زمین، در حال حرکت بدون هدف.
زنبوران بدون بال یا با پاهای ناقص.
زنبوران فاقد مو و سیاه .
وجود گروههای زنبور در نزدیک کلنی ها یا روی زمین یا روی شاخه درختان(زنبوران فراری)

 علایم در داخل کلنی:

  کاهش تخمگذاری ملکه.شفیره های موزاییک مانند.شفیره های زنده اما ناقص در داخل حجره های درب بسته.
شفیره های تلف شده در داخل حجره های درب بسته، در حالت طبیعی از نظر رشد (زبان خارج و پاها جمع شده).لاروها جمع شده در کنج حجره، به رنگ قهوه ای روشن تا تیره، قوام خمیری و گاهی کشدار. شفیره ها کم و بیش خورده شده و از حجره بیرون افتاده، که در اثر کمبود پروتئین می باشد و با تأمین پروتئین میتوان پیشگیری نمود. این حالت که همخواری نامیده می شود بعد از تأمین پروتئین نیز اگر مشاهده شد میتوان علت دیگری، مثل کمبود گرده ،داشته باشد.کاهش جمعیت کلنی وجود ذخیره عسل و گرده نامتناسب با جمعیت کلنی.حمله کرم موم خوار بدلیل ضعف کلنی.

یادآوری میشود که تمام علایم اختصاصی نیستند، و تعدادی از آنها در سایر بیماری ها دیده میشوند.

با آزمایش دقیق زنبوران و شفیره ها، وجود واروا نشان داده خواهد شد. در شفیره ها علایمی شبیه لوک اروپایی، لوک امریکایی، نوزاد کیسه ای ظاهر میشود. علاوه بر این بیماریها ،تضعیف کلی کلنی، زنبوران و شفیره ها قابل رؤیت میباشند. علایم فلجی حاد حاصله از آلودگی ویروسی نیز قابل رؤیت است.این علایم همیشه مربوط به آلودگی در همان لحظه نیست بلکه نشانگر بر هم خوردن تعادل بوسیله واروا است که حاصل از فشار قبلی انگل است.در میزان شفیره های لوله ای یا واژگون افزایش دیده میشود. این به دلیل دالان هایی است که کرم موم خوار در زیر حجره ها حفر کرده است و باعث میشود لارو بطرف بالا حرکت کند تا جاییکه در پوش حجره مانع میشود در اینجا لارو زنبور وارونه میشود. اگر این نقص از قبل مشاهده شود می تواند  مربوط به ضعف کلنی و عواملی غیر از واروا باشد.

روش های تشخیص میزان گسترش آلودگی:

واروا بسرعت تکثیر می شود و هیچ چیز نمی تواند  جلوی آنرا بگیرد. فاکتورهای مختلف، مثل عوامل طبیعی زنبورداری، این وضعیت را تایید میکند.در بین عوامل طبیعی میتوان اشاره کرد به: ـ پرواز نرها، تغییر کلنی و زنبورستان، بچه دهی،  غارت، ورود زنبوران شهد آور به سایر کلنی ها، فرار کلنی ها، انتقال انگل توسط حشرات دیگر مثل زنبوران معمولی. عوامل دیگری که به زنبور دار مربوط است مثل: مهاجرت، تمرکز کلنی ها در یک منطقه،  انتقال طبقات با زنبوران در هنگام عسل گیری، فروش بچه کندو، تجارت ملکه

 

حتما بخوانید :  زنبور های غارتگر و نحوه جلو گیری از آن

۱- شمارش ساده:

اولین روش تعیین آلودگی شامل شمارش جرب هایی است که در کف کندو می افتند. با قرار دادن یک کاغذ چرب یا چسبناک در کف کندو و عوض کردن آن هر ۲ تا ۳ روز ، تعداد وارواها را در بین چیزهایی که روی کاغذ می افتند ،شمارش میشوند، برای هر جرب یافت شده مرده (بدون درمان) حدود ۱۵۰-۱۰۰ واروای زنده در کندو تخمین زده میشود. با این روش در تابستان ،دیدن کمتر از ۱۰ واروا در یک روز را ، آستانه قابل قبول می نامند. زمانیکه از این حد بگذرد باید کلنی درمان شود یا به مراقبت دقیق نیاز دارد.

sickbees-10-figure1

اغلب محققین عقیده دارند که یک کندو می تواند  تا ۳۰۰۰ واروا را تحمل نموده زنده باقی بماند.این روش توسط دولت کانادا برای مراقبت پذیرفته شده و شامل گذاشتن یک کاغذ چسبناک در کف کندو می باشد که روی آن یک توری با شبکه های ۳ میلی لیتری قرار داده می شود. با قرار دادن ۲۰ سی سی اسید فرمیک ۶۵% روی کاغذ تعداد وارواها بعد از ۷۲-۲۴ ساعت شمارش می شود.

۲- شمارش با استفاده ازپودر شکر:

۱-  در یک بطری دهان گشاد خالی حدود یک قاشق پودر شکر(شکری که کوبیده یا آرد شده است) می ریزیم.

۲- سپس از وسط جمعیت چند کلنی تعداد ۵۰-۱۰۰ زنبور بالغ را داخل شیشه می ریزیم.

۳-  درب بطری را بسته به آرامی به هم میزنیم تا بدن زنبوران با پودر شکر آغشته شود. با این کار واروا ها از بدن زنبوران جدا و داخل پودر شکر می افتند.

۴- در این حالت درب بطری را باز نموده و روی درب بطری را با یک توری پارچه ای(طوری پنجره) می پوشانیم. قطر منافذ توری به اندازه ای باشد که پودر شکر حاوی وارواها بتواند از آن خارج شود و مانع خروج زنبوران گردد.

۵- با ریختن پودر شکر بر روی یک بشقاب میتوان تعداد واروا ها را شمارش نمود.

images

۳- شمارش روی زنبوران:

این روش دقیق و با قرار دادن ۵۰۰-۲۰۰ زنبور بالغ (مضربی از صد) در یک ظرف حاوی الکل یا ظرف حاوی آب جوش دارای ماده شوینده می باشد، بعد از ۲۰ دقیقه وارواها جدا شده، پس از شمارش آنها میزان آلودگی تعیین می شود.

 

وضعیت کلنی

درصد آلودگی

آلودگی خیلی ضعیف ، به سادگی وارواها دیده نمیشوند.

۵% یا کمتر

آلودگی ضعیف، زمستان گذرانی بدون درمان مشکل است.

۵% – ۱۰%

علایم آشکار ، اگر علایم در بهار باشد، کلنی در زمستان از بین خواهدرفت.

۱۰%-۲۰%

کلنی چند هفته بیشتر دوام نخواهد یافت.

بیشتراز ۲۰%

کلنی کاملاً از بین رفته است.

بیشتراز ۳۰%

جدول : اهمیت درصد آلودگی به واروا با شمارش توسط الکل

۴۲۱۳۳۲۸۵۲_۹۹۶۱۵

 

۴- تخمین شفیره های آلوده:

تکنیک دیگر تعیین میزان آلودگی در شفیره های سر بسته است،زمانیکه بیش از ۱۰% سلولهای زنبوران کارگر و یا بیش از ۵۰% سلولهای نر در یک کلنی آلوده باشند، کلنی در معرض خطر است. برای نمونه گیری میتوان حداقل صد لارو را مورد بررسی قرار داد.

Wide-tooth-shearing-comb

تجربه شخصی: اگر در هنگام بازدید کلنی ،بر روی زنبورها کنه مشاهده شود به این معنی است که میزان آلودگی بالاست و باید به فکر درمان باشیم.

حتما بخوانید :  آیا عرضه عسل با موم نشانه طبیعی بودن آن است ؟

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شدبخش های مورد نیاز علامت گذاری شده است *

*